Япэ уэс сочинение на кабардинском языке

Содержание

Конкурсное сочинение 2 на тему: «Моё отношение к обычаям и традициям моего народа» ( на кабардинском языке)

Конкурсное сочинение 2 на тему: «Моё отношение к обычаям и традициям моего народа» ( на кабардинском языке)

«Зэманым ек1у. Арщхьэк1э урихьэжьэу,

УмышДэ зэик1 ушДышДегъуэжын,-

Сытыц1э ф1ащлли, ц1ыхур шДым щыхьэшДэщ,

Мы нобэрей псалъэмакъым сыхыхьэн ипэ къихуэу сэ куэдрэ сыгупсысащ. Япэрауэ сэ апхуэдэу гъашДэ гъуэгуанэ ин къэзгъэшДакъым хабзэм апхуэдэу куууэ сытепсэлъыхьыну. Ауэ апхуэдэу щыт пэтми, къызгуры1уэ мащ1эмк1э мы псалъэмакъым къыхыхьэ дэтхэнэ зыми садэгуэшэну си гуапэщ.

Ди хабзэхэм утепсэлъыхьын щ1эбдза нэужь, куэд къэпт1эщ1ыфынущ зэхъуэк1ыныгъэ дызыхуэмейхэр и1эу. Псалъэм папщ1э иджыри к1эщ1у игугъу сщ1ынщ ди адыгэ хъыджэбзхэм. Сэ гу лъызотэ ди литературам къыхэщыж образхэм еплъытмэ, абыхэми зэрызахъуэжар. Я хьэл-щэнк1и я зьйыгъыкЪкХи, я зыхуэпэк1эк1и ар абыхэм ещхьыжкъым. Сэ сыкъеджауэ щытащяпэм пщащэхэмрэ щауэхэмрэ зэрызэхуэзэу,зэрызэдэгушы1эу къек1уэк1ыу щыта хабзэхэм.

Сочинение Темирова Темирлана,

ученика 8-го класса Муниципального казенного общеобразовательного учреждения СОШ №25 г.о. Нальчик,

Руководитель: учитель кабардинского языка и литературы МКОУ «СОШ №25»

Русфонд (Российский фонд помощи) создан осенью 1996 года для помощи авторам отчаянных писем в газету «Коммерсантъ». Проверив письма, мы размещаем их в газетах «Коммерсантъ» (Москва), в газетах «Ставропольская правда», «Ставропольский бизнес», на сайтах rusfond.ru, livejournal.com, «Эхо Москвы», Здоровье@mail.ru, в эфире «Первого канала», на телеканалах ГТРК «Ставрополье», «СТВ», а также в 51 печатном, телевизионном и интернет-СМИ в различных регионах РФ.

Мы организуем и акции помощи в дни национальных катастроф. Фонд – лауреат национальной премии «Серебряный лучник». Президент Русфонда – Лев Амбиндер, лауреат премии «Медиа-менеджер России» 2014 года в номинации «За социальную ответственность медиа-бизнеса».

Благотворительный фонд «РУСФОНД», ИНН 7743089883, КПП 774301001, р/с 40703810700001449489 в ЗАО «Райффайзенбанк» г. Москва, к/с 30101810200000000700, БИК 044525700.

Назначение платежа: Пожертвование на лечение (фамилия и имя ребенка). НДС не облагается.

Адрес фонда: 125252, г. Москва, а/я 50; rusfond.ru; e-mail: rusfond@kommersant.ru.

Телефоны: в Москве 8-800-250-75-25 (звонок бесплатный, благотворительная линия МТС), факс 8-(495)- 926-35-63.

Основные способы перевода пожертвований в Русфонд

Прийти с реквизитами фонда (см. ниже) в любой банк и сделать перевод. Внимание: Сбербанк не облагает переводы в Русфонд комиссией. В строчке «назначение платежа» обязательно укажите, какому ребенку конкретно вы хотите помочь (Например: Пожертвование на лечение Имя Фамилия (ребенка в данной публикации СМИ). НДС не облагается).

2. Через терминал QIWI (КИВИ)

Выберите кнопку «Оплата услуг», затем «Другие», затем кнопку «Благотворительность» и Русфонд («Российский фонд помощи»). Введите свой номер телефона и внесите пожертвование. Внимание: эта помощь безадресная. Если вы хотите, чтобы пожертвование поступило именно детям из Ставропольского края или конкретному ребенку, то после перевода сообщите его имя и фамилию нам по телефону: +7 (928) 328-02-09.

Источник

«Си япэ егъэджак1э» (Канлоева А.Б.) — Мои статьи — Каталог статей — МОУ СОШ №2 с.п.Атажукино

Сэ куэдрэ зэхызох еджап1эр ди унэ ет1уанэщ жа1эу. Уегупсысмэ,пэжщ ар. Еджап1эм щыдогъак1уэ ди махуэм и нэхъыбэр. Мыбдежщ къыщытщ1эр ди гъащ1э гъуэгум адэк1э и къэк1уэнур. Еджап1эр ц1ыхум дежк1э къыпхуэмы1уэтэн гупсысэщ. Языныкъуэхэм дежк1э ар –унэщ,языныкъуэхэм дежк1э ар –ныбжьэгъущ.

Еджап1э къэс и 1ыхьэ нэхъыщхьэщ егъэджак1уэхэмрэ еджак1уэхэмрэ. Егъэджак1уэхэм еджак1уэ псори я зэхуэдэщ, ауэ сабийхэм дежк1э егъэджак1уэр — анэ пэлъытэщ.

Сэ еянэ классым сыщоджэ. Зэи сщыгъупщэжынукъым япэ дыдэу курыт еджап1э ет1уанэм и пщ1ант1э хуитым сыщыдыхьауэ щытар. Нобэр къыздэсым ф1ыщ1э ин яхузощ1 си адэ-анэу а еджап1э дахэм сызышахэм, сыт щхьэк1э жып1эмэ, сэ ар къысф1ощ1 си унэ ет1уанэу.

Сыт еджап1эк1э зэджэр? Хэт уеупщ1ми я жэуапхэр зырызщ. Сэ си щхьэр къапщтэмэ, еджап1эр сэрк1э-ныбжьэгъу пэжщ, пщ1эрэ нэмысрэ здэщы1эщ. Еджап1эр–егъэджак1уэ ц1ыхуф1хэщ, гуф1эгъури нэщхъеягъуэри къыщыбда1эт унэщ, ди псэм, ди гум къыдыхьэ ди егъэджак1уэ лъап1эхэрщ.

Си щхьэр лъагэу с1этауэ схужы1энущ, псэк1э ф1ыуэ слъагъу си курыт еджап1эм апхуэдэ егъэджак1уэ куэд щы1эу.. Нобэ и гугъу сщ1ыну сыхуейщ ц1ыху щыпкъэу, хьэл дахэ хэлъхэм удихьэхыу, пщ1э ин зыхуэтщ1, пэщ1эдзэ классхэм сезыгъэджа Журт Асият, Мухътар и пхъум. Жэщ махуэ уимы1эу утепсэлъыхьк1и, хужып1эн бгъуэтынущ а ц1ыху гъуэзэджэм. И 1эщ1агъэр ф1ыуэ зылъагъу ц1ыху 1эдэбщ ар, къызэрыбгуры1уэнк1э дэтхэнэ зыми нэсу щ1эныгъэ къыдбгъэдилъхьащ абы.

Уеплъмэ Асият ц1ыху тк1ийуэ у1уплъэнущ, псэлъэн щ1идзамэ, гум зимыгъэнщ1у, удихьэхыпэу уедэ1уэфынущ, сыт хуэдэ 1уэхугъуэк1и сэбэп къыпхуэхъунущ.

Асият иригъэк1уэк1 сыхьэтхэм ущ1эса иужьк1э уи махуэр тыншу к1уэуэ къыпф1ощ1, дэтхэнэми уащыгуф1ык1ыну ухуейщ. Гугъущ а егъэджак1уэ псэ къабзэ зи1эр и п1э къипшыну, зыгуэрк1э т1эк1у къэбгъэгубжьами, чэнджэщ дахэк1э, ущие защ1эк1э псори къыбгуригъэ1уэжынущ. Еджак1уэ къэс ди1э щ1эныгъэри бгъэдыхьэк1э щхьэхуэхэмк1э, зэхуэмыдэхэмк1э къихутэфащ Асият Мухътаровнэ.

И гум и щабагъыр, и псэм и дахагъыр псоми зэхуэдэу къытхуигуэшащ абы. И 1эщ1агъэ мытыншым нэбэм къэск1и иролажьэ а егъэджак1уэ нэсыр.. Илъэс пл1ыщ1рэ щырэ хъуауэ сабийхэм яхэтщ. Псэемыблэжу, мыщхьэхыу и лэжьыгъэр егъэзащ1эр сытым дежи. Абы и сыхьэтхэр дакъикъэ къэс щ1эныгъэшхуэхэмк1э гъэнщ1ащ, щ1э гуэр къыщыумыщ1ауэ зы сыхьэти укъыщ1эк1ыжынукъым. Щхьэхрэ псэхурэ зимы1э ц1ыхущ ар.

Ущызэшу, пщ1эн щумыгъуэту, сыхьэтыр зэ и к1эм нэсащэрэт жып1эу абы и деж зэи ущ1эсыфынукъым, уи щхьэм щыпхуимыгъэзагъэр нэхъыбэщ а егъэджак1уэм къызэкъуих щ1эныгъэ хьэлэмэтыщэхэм я куэдагъыр.

Асият Мухътаровнэ иригъаджэ сабийхэр еджап1эм щек1уэк1 гъащ1эм жыджэру хэтхэщ, район зэпеуэхэм, зэхьэзэхуэхэм увып1э нэхъыщхьэхэр къыщахь. Тхылъым дызэрыдихьэхыным, лэжьыгъэк1э ипэ дызэрищыным хущ1окъу ар сытым дежи. Абы иригъэджахэм яхэлъщ пщ1э, нэмыс. Асият Мухътаровнэ елъагъу дэтхэнэ сабийхэри езым ей дыдэхэм хуэдэу. Дэри апхуэдэу дызэрыщытынум дыхущ1окъу.

Жыс1эну сыхуейщ егъэджак1уэр – ар 1эщ1агъэ къудейкъым, ар къыбдалъхуауэ, уи лъым хэту щытын хуей 1эщ1агъэщ.. Нобэ дыщогуф1ык1, мы 1эщ1агъэ мытыншым гурэ псэк1э бгъэдэтыф ди егъэджак1ухэм, щ1эблэщ1э къэк1уэнум ди ущияк1уэ пажэхэм. Узыншагъэрэ шы1эныгъэрэ я1эу илъэс куэдк1э я лэжьыгъэм пэщ1этынухэу сахуохъуахъуэ!

Примеры похожих учебных работ

По родному (черкесскому) языку : Уи Хэкур лъэщмэ урогушхуэ

На кабардинском языке бжьыхьэ дыщафэ

Лучшее на кумыкском языке» Мен танглама сюеген касбу»

Жизнь и быт древних удмуртов

Источник

Сочинение си бзэ си адыгэбзэ

В главном – единство, в спорном – свобода, во всем – любовь.

Св. Блаженный Августин

Газета МОУ СШ №2 г. Тырныауза КБР, №4 (16).

21 февраля – Международный день родного языка!

Читайте в номере:

В тебе тепло есть материнской груди, И запах трав родных тебе полей,, Вся свежесть рощ в твоих словах пребудет,, Как молоко балкарских матерей.

В день горя ты, как посох, нам хорош,

В день радости ты, как зурна, поешь., Родной язык, ты юности язык!, Родной язык, ты верности язык!, Кайсын Кулиев

согласно требованиям обычая, своего гостя он не позволит оскорбить… особа гостя – неприкосновенна…

Евгении Баранов.

«Тилсиз миллет жокъ болур».

«Тил – кесген бичакъ, сез – атылгъан окъ».

«Атала сезю – акъыллы кезю».

Ана тилден дерс

Эски жыл бошала тургъан кюнлени биринде устазыбыз жангы жылны юсюнден эркин темагъа сочинение жазаргъа буюрады. «Нении не да кимни юсюнден жазайым?» — деп, сагъышха къалама. Кёпмю, азмы турдум ол халда, билмейме, бир заманда тёгерегиме къарасам, нёгерлерим, кими желкесин къашый, кими сагъышха къалып, кими да аяусуз жаза тура эдиле. Мен да алдым къаламымы къолума, алай, былай деп, башыма абери келмеди. «Не амал этсин адам?» — деп, тёгерегиме армаулу къарадым. Класс нёгерлерим бир бирлеринден аяусуз «урлай» тургъанларын эследим. «Аха!» дедим да, къатымда олтургъан Чурайды да, ол жазгъанны кесими къагъытыма тюшюрюп тебредим. «Ыхы, энди кёргюзтейим фахмум болгъанын бла болмагъанын сизге» дегенни айтып, аяусуз кёчюре тургъанымлай, устазыбыз сирелип тохтамаймыды къатымда.

Былай иги суратлар ючюн тап сёзле излейме ансы, — дерге кюрешдим, алай мени «угъайымы» ол къулагъына алмады.

Мен Камашны къатына олтурдум.

Мен Камаш жазгъанны къагъытыма, къошмай, къоратмай, тюшюрдюм.

Бир кесекден устаз жазгъаныма кёз жетдирди да, былай шыбырдады:

— Сюймей а, — деди да, Чурай мени жазгъанымы кесини къагъытына тюшюрюрге ашыкъды. Аны къатында олтургъан Чаммак да бойнун Чурай таба терк-терк соза башлады. Анны къошусу — Чаммакдан, анны къатындагъы да – къоншусундан, алай эте, битеу класс, бир бирден алып, сочиненияны терк окъуна жазып бошады. Сора жашла, бире-бирем, экеу – экеу болуп, жазгъанларын устазны аллына салдыла. Алада уа былай жазылып эди:

«Дорогой бизни учителибиз Адей Менович. Сизни жангы год бла поздравлять этебиз. Ётхен года сиз бизге бийик оценкала салып болгъансыз. Энди года да так держать! Аны ючюн здоровьягъыз уллу болсун, хайыт болсун. Сизни уважать этхен классыгъыз».

Адыгэбзэ-адыгэпсэ

«Зи бзэр бзэ мыхъуну жылэ закъуи бгъуэтынукъым,

фIэIуэхуу, хуэIэзэу игъэлажьэмэ».

Анэдэлъхубзэ! Узыгъэгушхуэ псалъэхэр зэрызыхэпщIэр, узыщыщ лъэпкъри, абы и хабзэ дахэри, уи щIыналъэм хуиIэ пыщIэныгъэри къозыгъащIэр анэдэлъхубзэрщ. Бзэращ ди лъэпкъыр дызэрыгушхуэ хъугъуэфIыгъуэхэр, IэпщIэлъапщIагъэр, хабзэ дахэр ди деж къэзыхьэсар. Абы и фIыгъэкIэ дэ дыщыгъуазэщ ди адэжьхэм къадэгъуэгурыкIуа уэрэд, хъыбар, псысэ, таурыхъ хьэлэмэтыщэхэм, тхыдэм къыщыхъуа Iуэхугъуэ инхэм. Ар уасэ зимыIэ къалэну ди бзэм хузэфIэкIащ.

Лъэпкъым и къэкIуэнур къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ абы и бзэм. Ар лъэпкъыр зэзыпх «кIапсэ» лъэщщ, зы лъэпкъыр адрейм къыщхьэщызыгъэкIфащэщ. НэгъуэщIыбзэ зэбгъащIэу уи анэдэлъхубзэр хыфIэбдзэжыныр, абы гулъытэ хуумыщIыныр къуаншагъэшхуэщ.

Уадыгэкъэ уэ? упщIэм жэуап щепткIэ «сыадыгэщ» жыпIэныр мащIэщ: абы къиубыд псори бгъэзэщIэфын хуейщ. Адыгагъэ, нэмыс, пщIэ жыхуаIэхэр адыгэу зызыбжыж дэтхэнэми хэлъыпхъэщ. А псом я щхьэращи адыгэбзэр шэрыуэу Iурылъын хуейщ лъэпкъым и цIыхуу зызылъытэж дэтхэнэми.

Бзэр анэ быдзышэм щIыгъуу уи псэм хохьэ, къыбдохъу. Аращ адыгэхэм абы зыхуэбгъадэ мыхъун псалъэ IэфIыщэкIэ – анэдэлъхубзэкIэ щIеджэхэр.

Си бзэ дахэу адыгэбзэ,

Си бзэ щабэу адыгэбзэ,

Узигъусэщ жэщи махуи,

Гущ IагъщIагъщIэлъу сянэм и бзэ.

Адыгэбзэ, уэ си гъащIэм

Хьэл — щэныфIхэр къыхэплъхьащ

Сыбгъэгушхуэу сытым щыгъуи

Уэ си гъащIэм ухэлъынщ.

Адыгэбзэм нэхъ сфIэдахэ

Зы бзэ закъуи зэхэсхакъым.

Адыгэбзэм хабзэ дахэр

Адыгэбзэ, сэ уи дыгъэр

Махуэ къэскIэ кысхуоупсэ,

Адыгэбзэм и дахагъэм

КъысхуэкIуэм сфIэфIщ сэ хьэщIэ махуэ.

Ирегъэмахуэ е щIымахуэ,

Ар зэрыслъэкIкIэ згъэхьэщIэнщ.

ДиIащ адыгэм хабзэ дахэ:

Ди унэм щхьэхуэу хэтт хьэщIэщ,

Ар хэту щытми,къепсыхахэм

Бысымыр гуапэ ухуейт IущIэн.

ХьэщIэщым и бжэр зэIухати,

КъэкIуам хуэщIапхъэр зэфIагъэкIт.

Шы зытесари Iэпахати,

Ар фIыуэ шхауэ нэху кърагъэкIт.

Сыт IуэхукIэ хьэщIэр къэмыкIуами,

Езым жи IэхукIэ, емыупщIт.

Ар махуэ дапщэ щымыIами,

Къатехьэлъауэ замыщIт IупщI.

И Iуэху зэфIэкIыу шэсыжамэ,

«Гъуэгу махуэ!» — жаIэу дагъэкIыжт.

ЯфIэфIт узыншэу нэсыжамэ,

Ар ягу иужькIи къагъэкIыжт…

Нэхъыжьхэм хабзэу къагъэнахэм

КърекIуэ жэщу, хуеймэ-махуэу:

СфIэфIщ хьэщIэм гуапэу сыIущIэн.

Инал и къуэш цIыкIум йоупщI:

ЕгъэджакIуэм: «Къэмботрэ Лацэрэ» поэмэм техуауэ сыт жыпIэфын, Аслъэн?

ЕгъэджакIуэм: — Къеджэт уэ, Азэмэт Ньютон Иисак и япэ законыр!

Читайте также:  Сертификат на знание русского языка в казани

Азэмэт: — НэгъуэщI къыжьэхэмыумэ, пкъыгъуэр и пIэм итщ, зимыгъэхъейуэ.

ЕгъэджакIуэм: — Щапхъэ къэхьыт.

Азэмэт: Щапхъи? Сэ зыр сыщапхъэкъэ: си гугъу къыумыщI закъуэмэ, сисынущ игъащэкIэ мы доскам сыкъыдэмыкIыу.

ЕгъэджакIуэм: — Бзухэм сыт хуэдэ сэбэпынагъ къахьрэ?

ЕджакIуэм: — Ахэр цIыхухэм ядоIэпыкъу хьэпIацIэхэр яшхкIэрэ.

ЕгъэджакIуэм Хьэжмурат доскам дишащ.

Гупсысэр жейри, псалъэр утыку ихьащ.

(Школ сочиненэхэм къыхахауэ).

Редколлегия: Кайтукова Ж., Абдулаева А., Байдаева С., Макитова А., Байзулаева С., Байзулаева Т., Геккиева З., Байсултанова Ф., Догучаева Р.

Руководитель Хаджиева Х. З.

Примеры похожих учебных работ

На кабардинском языке сэ ф1ыуэ слъагъу нарт л1ыхъужь

По роману «Маруся Чурай»

Сочинение бауыржан момыш лы на казахском языке

На балкарском языке мени анам

Источник

Презентация по кабардинскому языку на тему «Псалъэуха»

Описание презентации по отдельным слайдам:

ПсалъэухамкIэ дэ ди гупсысэмрэ зэхэщIэныгъэхэмрэ къыдоIуатэ, упщIэ, лъэIу, чэнджэщхэмкIэ зыгуэрхэм захудогъазэ. Псалъэухам псалъэу хэтыр грамматикэкIэ зэпхащ. Пкъыгъуэ нэхъыщхьэхэм абы и пкъыр къагъэхъу. Псалъэухам и нэщэнэщ кIэ зыгъуэт къэIуэтэкIэ зэриIэр. III

ПСАЛЪЭУХА ЗэраIуатэ псалъэуха – ЕджакIуэхэр еджапIэм макIуэ. ЗэрыупщIэ псалъэуха – Уэ библиотекэм тхылъ къеIыпха? ХэIэтыкIа псалъэуха – Сыту махуэ дахэ нобэ! Мыубгъуа псалъэуха – Мурат матхэ. Убгъуа псалъэуха – Мурат псынщIэу ручкэкIэ матхэ.

ПСАЛЪЭУХАМ И ПКЪЫГЪУЭ ЗЭЛЪЭПКЪЭГЪУХЭР Хадэм бжьын, бжьыныху, балыджэ, нащэ къыщокI. – пкъыгъуэ зэлъэпкъэгъухэр подлежашэщ. ФатIимэт фIыуэ йоджэ икIи матхэ. – пкъыгъуэ зэлъэпкъэгъухэр сказуемэщ. Мадинэ къищэхуащ тхылъ, тетрадь, ручкэ, къэрэндащ. – пкъыгъуэ зэлъэпкъэгъухэр псалъэухам и етIуанэ пкъыгъуэщ (дополненэщ).

СИНТАКСИЧЕСКЭ ЗЭПКЪРЫХЫНЫГЪЭ Псалъэухар зыхуэдэр (зэраIуатэ, зэрыупщIэ, хэIэтыкIа). Псалъэухар убгъуарэ мыубгъуарэ. Псалъэухам и пкъыгъуэ нэхъыщхьэхэр. Подлежащэм и къэкIуэкIэр. Подлежащэмрэ сказуемэмрэ щхьэрэ бжыгъэкIэ зэрызэкIур. Псалъэухам и етIуанэ пкъыгъуэхэр, ахэр къызэрыкIуэ псалъэ лъэпкъыгъуэхэр. Къуалэбзухэр щIыпIэ хуабэхэм мэлъэтэж. Мы псалъэухам пкъыгъуэ нэхъыщхьитI иIэщ (Къуалэбзухэр мэлъэтэж), зэраIуатэщ, убгъуащ (здэлъэтэжыр (дэнэ?) щIыпIэм; щIыпIэ (сыт хуэдэм?) – хуабэхэм).

Япэ уэс. Хэт щысабийм япэ уэсым щымыгуфIыкIыр? Псори щогуфIыкI. Мис махуитI и пэкIэ дыгъэ къепсу, дунейр хуабэу щытащ. Ауэ дыгъуасэ нэхъ щIыIэ къэхъуащ. Уэшх щIыIэ къешхыу хуежьащ. Нэхъыжьхэм жаIэ: «ЩIымахуэр къэблэгъащ, мы уэшхым уэс къихьынущ». Дэ догуфIэ икIи дигукIэ жыдоIэ: «Зэзакъуэ тлъэгъуащэрэт мы уэсыр». Ауэ абы куэдрэ дызригъэжьакъым. Жэщым уэс куу къесауэ нэху къекIащ. Губгъуэри, гъуэгухэри, псы Iуфэ нэпкъхэри – псори хужьщ. Уэрамым удэжмэ, апхуэдизкIэ хужьыгъэм уи нэр игъаплъэркъыми, нэпсыр къыпфIыщIож. Мэзыр даущыншэщ. Уэрэд къизышу щыта бзухэр куэд щIащ зэрылъэтэжрэ. ЩIымахуэ дыдэр къэсащ. Лэжьыгъэр. ЗэраIуатэ псалъэуха, зэрыупщIэ псалъэуха. Хуэзыгъэуш псалъэуха – зырыз къыхэтхыкIын.

Номер материала: ДA-017539

Не нашли то что искали?

Вам будут интересны эти курсы:

Оставьте свой комментарий

Итальянский учитель дал детям задание на лето и прославился

Время чтения: 4 минуты

Минобрнауки России выделит до 600 млн рублей для проведения научных проектов мирового уровня

Время чтения: 1 минута

В России проверяют состояние дворовых и спортивных площадок

Время чтения: 2 минуты

Сергей Кравцов доложил Владимиру Путину о ходе реализации ключевых задач в системе образования

Время чтения: 3 минуты

В Рособрнадзоре рассказали о предварительных результатах ЕГЭ-2021

Время чтения: 3 минуты

На ПМЭФ-2021 презентовали программу стратегического академического лидерства вузов страны

Время чтения: 2 минуты

Подарочные сертификаты

Ответственность за разрешение любых спорных моментов, касающихся самих материалов и их содержания, берут на себя пользователи, разместившие материал на сайте. Однако администрация сайта готова оказать всяческую поддержку в решении любых вопросов, связанных с работой и содержанием сайта. Если Вы заметили, что на данном сайте незаконно используются материалы, сообщите об этом администрации сайта через форму обратной связи.

Все материалы, размещенные на сайте, созданы авторами сайта либо размещены пользователями сайта и представлены на сайте исключительно для ознакомления. Авторские права на материалы принадлежат их законным авторам. Частичное или полное копирование материалов сайта без письменного разрешения администрации сайта запрещено! Мнение администрации может не совпадать с точкой зрения авторов.

Источник

На кабардинском языке сэ ф1ыуэ слъагъу нарт л1ыхъужь

Адыгагъэр сыбгъэ къытео.

Сыбзэ амыгъэлъап1эмэ сыгу къео.

Ц1ыф зэфэшъхьафхэу миныбэ дунаим щэпсэу. Зы лъэпкъыр нахьыжъ, адрэр нахьык1, анахь лъэпкъыжъыхэм адыгэхэр ащыщых. Шэпхъэ зек1уак1эу ахэлъым ыц1эк1э адыгэмэ анэмык1 еджэхэу щы1эп. Адыгагъ зып1ок1э ар зэпхыгъэр зые лъэпкъыр зэрэадыгэр къеушыхьаты.

Сыадыг – сэ сыадыг. Сыбгъэ зэгохыгъэу «сыадыг» с1озэ, дунаир къэск1ухьан слъэк1ыщт. Ар сэзгъа1орэр сятэжъхэм къыса1уагъэр, сянэрэ, сятэрэ къысатыгъэр, къысхальхьагъэр ары.

«Сыадыг» зып1ок1э сыда къик1ырэр?

«Сыадыг» а гущы1эр гущы1э ин, гущы1э лъэш. Ащ къик1ырэр: сыпц1ыусэп, сытыгъуак1оп, сыхъунк1ак1оп, слъы къабзэ, силъэпкъ дахэ; гъэсагъэ, бзэ къабзэ 1улъ бэ къырып1онэу.

Тыдэ ук1уагъэми адыгэхэр джащ фэдэн фае, лъэпкъым ишэн дахэхэм ар язехьэк1он фае. Ар сэ згъэк1одымэ, зэхэсымыш1эмэ идэхагъэ, и1эш1угъэ сыда сызэрэбылымыр? Джащ сэ сегупшысэ. Сыкъызхэк1ыгъэхэм ац1и, сэ сц1и, силъэпкъ, сихэгъэгу идэхагъи, ибаигъи къэсыухъумэн фае.

Бзэ щымы1эу лъэпкъ щы1эщтэп ар нафэ. Лъэпкъыр лъызгъэк1уатэрэри, зыгъэбайри, зыгъэдахэрэри бзэр ары. Бзэр щымы1эу ц1эр щы1эп.

Бзэр щы1эныгъэм ылъапс, лъэпкъым лъапсэ регъэдзы, лъэпкъыр лъегъэк1уатэ. Л1эш1эгъу пэпчъ лъэпкъым зэхъок1ыныгъэхэр фэхъух. Непэ тымгъэфедэхэ нахь мыш1эми, шэн-хабзэ дахэу, гъэш1эгъонэу бэ тилъэпкък1э ти1эр. Гук1эгъуныгъэшхо къахилъхьэу, тилъэпкък1э тхэлъыгъэмэ зык1э ащыщ зэде1эжьыр. Зы л1эш1эгъум къик1мэ адрэ л1эш1эгъум къыхахьэзэ мы зэде1эжьыр тэ тимафэхэм къанэсыжьыгъ. Адыгэхэм а хабзэм «Ш1ыхьаф» фаусыгъэу ижъык1э къырэк1о. Егъаш1эм тиадыгэ лъэпкъ зыгъэдахэу, зыгъэл1ап1эу, шэн-зек1ок1э дахэу анахь тызэрэгушхорэ шэнэу тхэлъыгъэмэ ащыщ жъым, бзылъфыгъэм шъхьэк1афэ афэш1ыгъэныр, ук1ытэр. Ащ фэдэ шэн зек1ок1э зэхэтык1эхэр тилъэпкъ хэлъ, ахэр ч1этынэжьыгъэхэп, лъым хэлъыр зыми ч1инэн ылъэк1ыщтэп тыдэ щы1эми. Ау гукъаоу щытыр, непэрэ мафэм а шэнхэм щык1агъэ афэхъу. Нахьыбэрэ зэхэтхэу хъугъэ «адыгэ ч1ыналъ», «адыгэ нэмыс» зыфэп1ощтхэри. А зэк1эри дэгъу, хэхъо лъэпкъым изэхэш1ык1.

Ащ уш1ок1ынышъ, ищы1эк1агъэм, илэжьэк1агъэм, ихъишъэ, ыбз, икультурэ нэмык1хэми защыдгъэгъозэным зыфэтэщэи. Дахэх тич1ыналъэ, тинэмыс, адыгэ шэн-зэхэтык1эхэр тиусэхэми тиорэдхэми зэрахэтхэр, зэрэдгъэлъап1эхэрэр. Дунаим щыпсэурэ адыгэхэр нахь зэлъык1охэ, нахь зэрэлъытэжьыхэ зэрэхъугъэхэр гуш1уагъо.

Лъэпкъ нахь ц1ык1ухэмэ абзэ, яшэн-хабзэхэр, ятхыдэ язэгъэш1эн нэмыплъ ратэу, дэдзых аш1эу зэмани къыхэк1ыгъагъ. 1994-рэ илъэсым щегъэжьагъэу адыгабзэр къэралыгъуабзэ тиреспубликэ щыхъугъэми, бзэр имыщык1агъэу бэмэ алъытэ. Адыгэ унэгъо к1оц1ым исхэр, адыгэк1э залъытэжьзэ урысыбзэк1э зэдэгущы1эжьых. «Адыгабзэм сыда ш1уагъэу къыпфихьыщтыр» зы1орэ ныхэр щы1эх. Къэлэдэсхэу зик1алэмэ яныдэльфыбзэ язымгъаш1эхэри къахэк1ых. Ар лъэшэу гукъао мэхъу. Ащ фэдэ ц1ыфэу зыбзи, зитарихъи, зикультури зымыш1эрэр ибэм фэдэ мэхъу, лъэпкъым щытхъу къыфихьырэп, лъэпкъыр егъэц1ык1у, егъэпыуты.

«Ныдэлъфыбзэр – лъэпкъым ыпс.» учащихся (8 класс)

Непэрэ мафэм адыгэ шъуашэр кавказ лъэпкъхэм шъуашэу къаштагъ, Кавказым щымыщхэми зырагъэдэхагъ. Адыгэ цыем хъулъфыгъэр егъэдахэ, саеми бзылъфыгъэр нахь лъэгъупхъэ еш1ы. Джэгухэр пштэмэ, тэ адыгэхэм нахь къэшъо зэфэшъхьафыбэ, нахь дахэ зи1э сэ сиш1ош1ык1э щы1эп. Ау гухэк1ыр тиджэгухэм абхъаз, осетин къашъохэр нахьыбэу къебэк1ы зэрэхъугъэр.

Ижъырэ зэманым тянэжъ-тятэжъхэм ахэлъыгъэ шэн дахэу тызэрыгушхон, ш1ук1э тыгу къэдгъэк1ыжьын икъун ти1агъ, т1эк1эзыгъэри бэ дэд. Ау нахьыжъмэ яш1уш1агъэ, лъэпкъым ишэн дахэхэр икъоу къэтымыухъумэзэ к1эн лъап1эхэр ч1этэнэх. Тэ тымыгъэлъап1эрэр хэт тфиугъоижьын. Ет1ани ч1энагъэу тш1ырэмэ такъыфызэмыплъэк1ыжьыхэуи къыхэк1ы. Ук1эгъожьыгъэу къэбгъэзэжьыгъэми ахэр къэгъотыжьыгъош1у хъущтэп.

Арышъ, къас1омэ сш1оигъор шэн-хэбзэ зэхэтык1э дахэхэу лъэхъэнэ чыжьэмэ къарахызэ, лъэпкъым зы1эк1имгъэзэу къыднигъэсыжьыгъэхэр псы къиугъэ ш1оркъэу блэчъырэм т1эк1илъэсык1ыным ищынагъо тыхэт. Хэтк1и нафэ ч1эптэкъурэр угъоижьыгъуай.

Зык1и зыщыбгъэгъупшэ хъущтэп тыкъызтек1ыгъэхэр зэрагъэлъап1эщтыгъэхэр, зэхэлъхьэгъэ къэбарэу зэрэщымытыр. Ц1ыф зэхэтык1э дахэ зэря1агъэм, зыпкъ ит шэн-хабзэхэр, адыгагъэр, адыгэ нэмысыр зэрахэлъыгъэхэм апае ахэр агъэлъап1эщтыгъэх.

Адыгагъэ улэжьыныр къин, ау дахэ, ц1ыфыр лъэшэу егъэины, егъэлъап1э. Щы1ак1эр гохьы, хъопсагъо еш1ы.

Нарт хъыбархэр

Сосрыкъуэ и пшыналъэм и къедзыгъуитI

ХьэтIохъущокъуэ Къазий итхыжауэ

Армэ лIы фIыцIэ гъущIынэ,

Нарт шухэр щышэсым,

Жэщибл-махуибл уаеми нызэрищIэкIщ,

Уэ езыхэри нызэупщIыжщ:

Уэ, Имыс, мафIэ уиIэ?

Уэ, Сосым, мафIэ уиIэ?

Жьынду ЖьакIэ, мафIэ уиIэ?

Арэкъшэу, мафIэ уиIэ?

Уэзырмэдж, мафIэ уиIэ?

Ашэм и къуэ Ашэмэз, мафIэ уиIэ?

Хъымыщ и къуэ Батырэз, мафIэ уиIэ?

Сыбылши, мафIэ уиIэ?

Албэч и къуэ Тотырэш, мафIэ уиIэ?

МафIэ зиIэ къахэкIакъым;

Анэм и къуитIри тхьэусыхащ:

Ар жаIэурэ здэщытым,

«Мыри ди дыщэ лъэужьщ,

МафIэ щхьа дызэтолIэ».

«Айхьай, сэ сиIэ»,-жиIэри,

МафIэ инуэ къахуищIащ;

Дзэ псори щызэдэкIуэм,

Мыдэ ди дыщэ лIэужь,

МафIэ уиIэм, къытхуэщI»,-жаIэри,

Мыр етIани къеулъэIу;

«Уащхъуэ къан, симыIэ,

И Тхъуэжьейм зридзри,

ХьэрэмэIуащхьэ докIуейри зеплъыхь:

Зы чэщанэ къуагуэжьым

Iугъуэ тIэкIу кърихууэ

Лъэс зищIри къекIуасэщ;

И щхьэмрэ и лъэмрэ зэгъэкъуащ,

МафIэр и кум илъыжщ;

Ар и шым къеупщIыжщ:

«Мырмэ си Тхъуэжьей ажэ,

И щхьэ-илъэ зэгъэкъуащ,

МафIэр и кум илъыжщ,

МафIэр сыткIи фIэтхын, жи».

Армэ, лIы фIыцIэ гъущIынэ,

Сэ си шы лъэ макъым

Хьэ лъэ макъ зезгъэщIынщ;

По адыгейскому языку «Адыгэ Республикэр Урысыем щыщ»

Сэ си хьэ лъэ макъым

Джэду лъэ макъ зезгъэщIынщI;

Мыр чэщанэм къекIуалIэри,

Зы пхъэдзакIи къадыгъущ;

Зы пхъэдзакIи къакIэрыхущ,

Иным и куафэ трихьащ,

Уэ Инри къызэщыури,

И пхъэдзакIэхэр къибжыжри,

Зы пхъэдзакIи къыхуэтщ.

«Си адэм кърахьэкIащэрэ,

Къеубыдыж жэщибл-махуибл жар.

Сосрыкъуэ здэщыIэ къызжумыIэм».

И хъыбари зэхэсхащ,

И джэгукIэ сыгъащIэ».

«Айхьай, и джэгукIэ уэзгъэщIэн»,-

ЖиIэри, уэ Инри къришажьэщ,-

Къапщыкъай лъапэ къагъэувырти,

Нэхъ хуабжьыхэуэ дрихуеижырт».

«Сэри агуэ сэгъэщI»,- жи.

Нэхъ хуабжьыхэуэ дрихуеижщ,

Пхэ хьэмбытIи къригъауэщ;

Уэ Иныр къызэщыужри:

«Мыри джэгукIэ щIагъуэщ,

Нэхъ щIагъуэ пщIэми сыгъащIэ,

НатIэпэ ихъу-ибжь иреху»,- жи.

Сосрыкъуэ Тхьэм иукIщ,

Иным и укIыкIэ хуэмыщIэ.

«Нэхъ щIагъуи уэзгъэщIэнщ»,- жиIэри

Уэ Инри къришажьэщ,-

Шэ хужьуэ шэ щэщIхэр

Жьэдэз хъуху жьэдадзэрт,

«Сэри агуэ сэгъэщI»,- жиIэри

Уэ Иныжьыр къэтIысщ;

И жьэ къригъэущIри,

Шэ хужьуэ шэ шэщIхэр

Жьэдэз хъуху жьэдидзэщ.

Мыри джэгукIэ щIагъуэщ,

Iу кIуэцI ихъу-ибжь иреху,

Нэхъ щIагъуэ пщIэми сэгъащIэ».

Сосрыкъуэ Тхьэм иукIщ,

Иным и укIыкIэ хуэмыщIэ.

Вабдзэ, фIэбз къигъэплъырти,

Жьэдадзэрти, и ныбэ щигъэупщIыIурти,

И щIыбкIэ къызжьэдидзыжырт».

Вабдзэ, фIэбз къигъэплъри,

Уэ Иныжьым и жьэм жьэдидзащ;

И ныбэм щигъэупщIыIури,

И щIыбкIэ къызжьэдидзыжщ,

Мыри джэгукIэ щIагъуэщ,

Нэхъ щIагъуи сыгъащIэ».

Сосрыкъуи Тхьэм иукIщ,

Иным и укIыкIэ хуэмыщIэ.

Зы джэгукIи къэнащ.

Хы къуэпсибл зэпрашырти,

А нэхъ куум хагъэувэрт,

И лъэр щIым нэмысуэ,

И жьэм псы жьэдэмыуэуэ

Уэ Иныжьри хигъащтхьэщ.

Уэ Иныжьыр къыздеIэм,

И мылхэр къигъачэщ,

Нэхъ быдэуэ хигъэщтхьащ.

Уэ Иныжьым: «СеIэ щхьа,

Мыр и джатэ кърипхъуэтри,

«Ыф»,- жиIэри, къыщепщэм,

Уэ и джатэ кърихри,

Щхьэ фIихынуэ щыхуекIуэм:

«Сэри сымы-Иныжь делэтэм,

Уи лъэкIампIэкIэ усцIыхупхъэт».

Иным и щхьэ къыфIихри,

МафIэри къихьри къэкIуэжщ.

Хэт щIыIэм игъэлIащ,

Хэт хуабэм игъэлIащ,

Яку дэлъуэ къэна тIэкIу

МафIэр инуэ яхуищIщ,

ИтIанэ хъунщIэри куэдуэ къаригъэщIри,

Уэ я дежи къишэжащ Сосрыкъуэ.

Сосрыкъуэрэ Иныжьымрэ

Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

Армэ лlы фlыцlэ гъущlынэ,

Нарт шуудзэр щышэсым

Уае бзаджэ къатохъуэри

…МафIэ зиIэ нарт шухэм,

Характеристика и образ дуни в повести станционный смотритель пушкина

Уий жыIэт, къахэкIкъым.

Абы хэту Сосрыкъуэ

Нарт шу гупым хошасэ.

МафIэ щхьэ дызэтолIэ!

Нартхэ мафIэ къахуещI,

Жьыбгъэм мафIэр хепхъэж.

МафIэ щхьэкIэ догъалIэ!

Хьэрэмэ Iуащхьэ дэжеймэ,

Зы чэщанэ къелъагъу:

Iугъуэ мащIэ къреху.

Мыр иныжьым и унэщ,

И щхьэ – и лъэ зэтащ,

МафIэр и кум илъыжщ,

МафIэр сыткIэ фIэтхьын?

Армэ лIы фIыцIэ гъущIынэ,

Хьэ лъэ макъ зысщIынкъэ,

Джэду хуэдэ секIуэнкъэ:

Зы пхъэдзакIэ къэпхъуатэ!

Зы пхъэдзакIэ къипхъуатэщ,

Зы теуэгъуэ къикIуауэ

МафIэ дэпи пылъэтщ,

МафIэ дэпыр иныжьым

И пхъэдзакIэр ибжыжмэ,

Зы пхъэдзакIэ къыхуэтщ.

Хэт и бзаджэ си дыгъу?

Зы шу цIыкIуи Iэрыхьэщ.

И хэщIапIи сымыщIэ!

И джэгукIэу зы сощIэ

Iуащхьэ лъапэм тоувэ,

Бгыщхьэм итщи, нартыжьхэм

Мывэр бгыщхьэм дехуж.

Къегъэжэхыт зы мывэ!

…Бгыщхьэм йохьэ Сосрыкъуэ,

Мывэр бгыщхьэм дехужри

Иныжь ябгэр мэгубжь:

Нэхъ щIагъуэжи къызжеIэ!

…Сосрыкъуэ тхьэр къеуэщ:

И укIыкIэр хуэмыщIэ!

Нэхъ щIагъуэжи къызжеIэ.

…Сосрыкъуэ тхьэр къеуэщ:

И укIыкIэр хуэмыщIэ!

Вабдзэ плъари жьэдедзэ,

И лъатэм щегъэупщIыIури

…Вабдзэ плъар жьэдедзэ:

И кIуэцIым щызэрегъажэри

Нэхъ щIагъуэжи къызжеIэ!

…Сосрыкъуэ тхьэр къеуэщ:

И укIыкIэр хуэмыщIэ!

И джэгукIэу мыр сощIэ:

Хы къуэпсиблыр щызэхэуэм

Мылыр дамэкIэ къекъутэри

Хым хегъащтхьэ иныжьыр.

…Мылым къоIэ иныжьыр:

Хым иубыдщ иныжьыр!

И щхьэр фIихын щыхуежьэм,

Ай, лъэнкIапIэ Iушэ,

Мыр джэгукIэ хъуакъым!

МафIэр къихьри нартхэ

Дзэ зыIумысыж уэрэд

Къэбэрдейхэр мы уэрэдым зэреджэр «Дзэ зыIумысыж уэрэдщ», абы къикIыр «уэрэдыжь дыдэ» жыхуиIэщ. Мы уэрэдым къыщыгъэлъэгъуа Iуэхугъэхэр тхыдэм зыщIыпIи иткъым. Къардэнгъущ I Зырамыку

Нартыжь уэрэд

Дунеижьри, уой жи, щымыджэмыпцIэмэ,

ЩIылъэ щхъуантIэри, уой дуней, щызэпцIагъащIэмэ.

Уар, ди уафэри, уой дуней, хъыкIэ щаухуэмэ,

А зэманымэ, уой дуней, сыгущэхэлът.

Уар ди щIылъэри, уой дуней, мэлкIэ щаубэмэ,

А зэманымэ, уой дуней, сышкIахъуэ щIалэт.

Индылыжьымэ, уой дуней, щIалэр щебакъуэмэ,

А зэманымэ, уой дуней, сылIыныкъуэфIт сэ.

Бещто Iуащхьэри, уой дуней, къандзэгу щыхуэдэмэ,

А зэманым, уой дуней, сылIы зи IэфIыгъуэт.

Бещто мэзри, уой дуней, щымыч-мыбжэгъумэ,

А зэманымэ, уой дуней, сылIыныкъуэтхъут.

Образ и характеристика Дуни в повести Станционный смотритель Пушкина

Къаз и губгъуэ, уой дуней, дыщызэдихьэмэ,

ЩхьэкIуиери, уой дуней, къысхубогъакIуэ.

Уар, ЩхьэкIуиеурэ, уой дуней, къысхуэбгъэкIуамэ,

Уар, а махуэмэ, уой дуней, сигъэтхъупат.

Читайте также:  Пример побудительного предложения в русском языке

Дунеижьымэ, уой жи, батэр щагъэшри,

Дзэр зезышэри, уой дуней, ди аужь имыкIи.

Си джатэжьурэ, уой дуней, хьэщхьэрыIуэдзэ,

И дзэпкъитIымкIэ, уой дуней, лъыхэр йожэхри.

Псыежэхымэ, уой дуней, сызэпрыплъмэ,

Кхъухь фIыцIэжьхэри, уой дуней, къызэпрахури.

Кхъухь ф I ыц I эжьурэ, уой дуней, къызэпрахумэ,

Дзэ фIыцIэжьхэри, уой дуней, къызэпрешри.

Дзэ фIыцIэжьурэ, уой дуней къызэпришымэ,

Ар дзэщхьищкIэрэ, уой дуней, зынаузэщIри.

Дзэр зезышэурэ, уой дуней, ТIотIрэш ябгэ,

А зэманымэ, уой дуней, ди аужь имыкIи.

ХъымыщыкъуэкIэ, уой дуней, ди Батэрэзри,

А зэманымэ, уой дуней, ди дзэгъэшынэти.

Уар, и пащIэри, уой дуней, хуэжэрумиблти,

Езы гущэмэ, уой дуней, пылыпкъыр хэлът.

Хьэдрыхэмэ, уой дуней, лъыхэр щIаушэ,

ЩIы фIыцIэжьымэ, уой дуней, сыщIозэшыхьри.

ЩIы фIыцIэжьыри, уой дуней, къызэгуэстхъынути,

Дунеижьымэ, уорэдэ, сытехьэжынут сэ.

Албэч и къуэри, уой дуней, си пэбг имыхти,

Мыр и бжыкIымкIэ, уой дуней, сынреIулIри.

ЛIыгъэр зи фIыщIэр

Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

ЗекIуэм хэтурэ, Уэзырмэс цIэрыIуэ хъуащ, лIыгъэшыгъэкIэ къыпэхъун ирихьэлIэркъым. Гъуэгу техьэмэ, шу пашэщ: гъуэгум щыгъуазэщи, и гъусэр щигъэгъуащэ къэхъуркъым. Унэм къихьэмэ, и унэр хьэщIэ кIуапIэщ – шыгъупIастэкIэ ущIыхьэнукъым. ЦIэрыIуэ щыхъум, жагъуэгъуи игъуэтащ.

Уэзырмэс ар щхьэкIуэ щыхъуащ.

И унэм ихьэжри и щхьэгъусэм жриIащ:

– Си лIыгъэр зыщалъагъур уи дежщ. Уэр мыхъуамэ, схузэфIэкIын щымыIэу жаIэ си жагъуэгъум.

Уэзырмэс и ныбжьэгъухэр къриджащ, и щхьэгъусэм фадэ-пIастэ Iэнэ къахуищтэри жэщищ-махуищкIэ игъэхьэщIащ.

Жэщищ-махуищкIэ щысауэ, Уэзырмэс и ныбжьэгъухэр унэм икIыжащ, езыр, Iэнэм бгъэдэсурэ улэуати, Iурихри жейм хилъэфащ.

И щхьэгъусэр жейм щыхилъафэм, унэгуащэм гур зэщIригъэщIащУэзырмэс зэрыжейуэ гум ирилъхьэри гъуэгу тришащ.

Гъуэгу здытетым, Уэзырмэс къызэщыужащ.

Уэзырмэс къызэфIэтIысхьэжри, гущхьэIыгъым еджащ:

Как сложилась дальнейшая жизнь дуни. «Продолжение истории Дуни

Игъэзэжри, Уэзырмэс и унэгуащэр и унэ иришэжащ.

Ашэмэзрэ нартхэ я Дыгулыпхъурэ

Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

Нартхэ я Дыгулыпхъу псыхьэ ежьауэ зы шу кърихьэлIащ. Шум и гъуэгур зэримыупщIын щхьэкIэ, Дыгулыпхъу къэувыIэри гуэгуэныр иригъэувэхащ. Шур къэсмэ – Ашэ и къуэ Ашэмэзт.

Дыгулыпхъу зэрыIуэрыIуэдзыр ищIэрт Ашэмэз. «Мыбы зыгуэр жезгъэIэнщ»,-жери, Дыгулыпхъу деж къыщысым, Ашэмэз шыр къыжьэдикъуащ.

Дыгулыпхъу къеплъри, Ашэмэз и бзэгупэ япэ къыдэшэсеямкIэ къеупщIащ пщащэм:

Ашэ и къуэр шы зэрымылъыхъуэр къыгурыIуащ нартхэ я Дыгулыпхъу. «Сигъэпсэлъэн щхьэкIэщ къыщIызэупщIыр»,-жиIащ игукIэ, итIанэ мыр къыжриIащ Ашэ и къуэ Ашэмэз:

Нэхущ вагъуэр къыщыщIэзым

Си бжэ дазэр зэIузри

ТепIэн дазэм сыкъыдэплъщ:

ПцIэгъуэплъыр сокупцIэ дамыгъэу,

Зыхури псыпцIэм хэнауэ,

Уи адэм и шыр ихуащ.

А слъэгъуам укIэлъымыкIуэ,

А слъэгъуам укIэлъымыжэ.

Нартхэ я Дыгулыпхъу апхуэдэ псалъэ къридзын и гугъакъым Ашэмэз.

Сыт жиIэжынт Ашэ и къуэм? Пидзыжын щимыгъуэтым, Дыгулыпхъу еупщIащ:

Нартхэ я Дыгулыпхъу абыи хуэщIати, мыпхуэдэ жэуап къритащ Ашэ и къуэм:

Къаз анэ щыгъуалъхьэу,

ГупкIэ мэш къыщахым –

А лъэхъэнэм сыкъалъхуащ.

Ашэмэз и щхьэр иригъэкIэрэхъуэкIри блэкIащ. Ашэмэз щыблэкIым, нартхэ я Дыгулыпхъу, гуэгуэныр и дамащхьэ тригъэувэжри, псыхъуэм дыхьащ, псыхьэ ежьати.

Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

Шууищыр къэсащ, псы Iуфэм къыIухьэри, шым шхуэIур жьэдахащ. Шыр псы ирагъэфэху, Бэдынокъуэ шууищым якIэщIэдэIухьащ.

Ещанэм и псалъи зэхихащ:

Зэхихам егупсысурэ, Бэдынокъуэ нэху игъэщащ. Шууищым зи гугъу ящIар пщащэ цIэрыIуэт, къыщIэупщIэми иратыртэкъым, яхьынуи зыхузэфэкI къыкъуэкIыртэкъым. Бэдынокъуэ зрихьэлIа шууищыр пщащэм и дэлъхут, мафIэр къаIуролъэлъ жыхуаIэм хуэдэти, зэшищыр унэм исмэ, езыкун щыIэтэкъым, зэшищыр унэм икIмэ, хьищэмрэ бгъищэмрэ уафIэкIынутэкъым. Бэдынокъуэ и пщIыхьэпIэ дэнэ къыщыхэхуэнт пщащэ цIэрыIуэм и дэлъхуищым я тIасхъэ щыгъуазэ хъункIэ: пщащэр яфIихьын мурад ищIащ, Амыщ и хъушэм хыхьэри зы гъэлъэхъу иригъэукIащ, гъэлъэхъум и щхьэмрэ и фэмрэ уанэкъуапэм фIидзэри гъэгу теуващ. Пщащэм и дэлъхухэр зэрежьар илъагъуагъэххэти, пщащэр зыдэс банапцIэ чом ирихулIащ Бэдынокъуэ. Шы лъэ макъ щызэхахым, хьищэмрэ бгъищэмрэ зэрызехьэ хъуащ, жьапщэ хуэдэ къызэрехьэжьэри Бэдынокъуэ къаувыхьащ: хьищэр къыжьэхобанэ, бгъищэр дамэкIэ къонэпкъауэ.

Главная » Алфавитный каталог авторов » Б » Адыгская этика

Гъэлъэхъум и щхьэр яхуидзри, хьищэр зэхигъэлъэдэжащ: щхьэр зэпаубыдауэ зым адрейм къыжьэдеч, шури къафIэIуэхужкъым, зэрышхыурэ зэрыдэхри хьэ банэ макъыр ужьыхыжащ. Мэлыфэр щахуидзым, япхъуатэри, бгъищэр уэгум ихьэжащ.

Хьищэмрэ бгъищэмрэ щыщхьэщыкIым:

Сосрыкъуэ и хьэщIэ

Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

Бэдынокъуэ и хъыбар щызэхихым, и лIыгъэр здынэсыр игъэунэхун мурад ищIащ Сосрыкъуэ.

Бэдынокъуэ къэшэсри къежьащ. Къыщежьэм, и шыр игъэIущащ:

Сосрыкъуэ деж нэсри, Бэдынокъуэ и шыр шы фIэдзапIэм къыбгъэдинащ, езыр хьэщIэщым ихьащ.

ХьэщIэщым щихьэм, и джатэр зыкIэрихри бжэм ит щIалэм хуишиящ. ЩIалэр къэIэба щхьэкIэ, джатэр хуэIэтакъым: джатэр тещIэри, игъэтIысащ. Бэдынокъуэ джатэр къищтэжри блыным фIидзащ, блыным щыфIидзэм, джатэр техьэлъэри щыхьыбжьэр къыфIищIыкIащ.

ХьэщIэщым зы щIалэ къихьащ:

НэгъуэщI зы щIали кърамыджауэ шабзэшэр яхущIэхакъым. ТIум зэпаубыдри Бэдынокъуэ и шабзэшэр щIахащ, хасэри шыр ирапхащ.

Iэнэм пэрытIысхьэжауэ, Сосрыкъуэ хъуэхъубжьэ къыIэщIигъэуващ Бэдынокъуэ:

Банэ гуибл къашэри пщIантIэм къыдакIутащ. Бэдынокъуэ банэ гуиблыр лъэгукIэ зэхигъэщэщащ, епщэжри банэ гуиблым я сабэр жьым иригъэхьащ.

Сосрыкъуэ деж къыщыхьэщIэщ, къыщыфэщ-къыщыуджри, Бэдынокъуэ шэсыжащ.

Сосрыкъуэу си къан

Къэбэрдейхэм зэрыжаIэр

Сосрыкъуэу си къан,

Сосрыкъуэу си нэху,

Афэр зи джанэ куэщI,

Дыгъэр зи пыIэ щыгу,

Абазэхэхэм зэрыжаIэр

ЛIым иIуэфхэр зиащэ,

Арщыкъ темэну къиугъэм

Бжьэдыгъухэм зэрыжаIэр

Нарт щхьахьэ узысэгъакIуэм

КIэмыргуейхэм зэрыжаIэр

Нарт щхьахьэ узысэгъакIуэм

ХьэкIувхэм зэрыжаIэр

Сауэсырыкъуэу зи нур,

ПчикIэр зипэIуэ щыгу,

Хьэтыкъуейхэм зэрыжаIэр

Зынэхэр жьэгъуэшэуэ бын,

Зынэхэр гъущIышхуэ мащI,

Шапсыгъхэм зэрыжаIэр

Наты щхьахьэ уздэкIуэм

Сирием зэрыщатхар

ЗынитIур жьэгъуэ щий,

Нарт щхьэхьэ уздэкIуэм

Щэуэ джэгуэгъу уэгъуэт,

Шым и щхьэкIуэрэ къэIуат,

Тыркум зэрыщатхар, Санэхуафэ

Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

Фи хъуэхъубжьэр си щIасэщ,

Мыр си щIасэу вжызоIэ:

Махуэ жагъуэ димыIэу,

ФIыгъуэ диIэрэ здэдгуэшу,

Ди шагъдийхэр здидгъэлъу,

Вагъуэм пэбжыр ди Iэщу,

ЛIыхъу цIэрыIуэр ди щауэу,

Щыуэныгъэр ди мащIэу,

ПщIэ зыхуэтщIыр нэхъыжьу,

Ди жагъуэгъухэр тфIэлIыкIыу,

ТлъэкIыр тщIэжрэ дытхъэжу,

Ди тхъэжыгъуэр гъунэншэу,

Ди гуэныр гъавэм къикъутэу,

Дзажэ дакъэр я Iусу,

Ди щIалэхэр зекIуэ ежьамэ,

Дыщэплъыр я пащIэу,

Ди унэ уардэ унэжьрэ

Пхъэм и махуэр ди бжаблэу,

Бланафэр ди бгъэну –

Гъэ мин гъащIэ Тхьэм къыдит!

Сосрыкъуэрэ Тхъуэжьейрэ я тIасхъапIэр

Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

Сосрыкъуэ и щытхъум имыгъаплъэ щыхъум, нартхэ Сосрыкъуэ яукIын мурад ящIащ. Куэдрэ еща, мащIэрэ еща – Сосрыкъуэ и тIасхъапIи Тхъуэжьейм и тIасхъапIи къахуэхутакъым. И т1асхъапIэ къамыхутэмэ, пэлъэщынутэкъым. Уэрсэрыжь деж кIуащ нартхэр:

Нартхэр къыдигъэкIыжри Уэрсэрыжь аргъуейм еджащ. Аргъуейр къэсри Уэрсэрыжь и пащхьэ къитIысхьащ.

Аргъуейр Уэрсэрыжь и пщIантIэ дэлъэтыкIащ, махуищ дэкIри и псэ пыт къудейуэ къигъэзэжащ.

– Тхъуэжьейм и шыкIэ налъэ къыстехуэри си зы дамэр икъутащ. Си зы дамэ щикъутэм, жьым сыкъэшэсри армыгъуейуэщ сыкъызэрыкIуэжар.

Сосрыкъуэ къыщыскIар си пэ дыдыр и куэпкъыщхьэм хэсхуа нэужьщ. Тхъуэжьейр щетхэуар и лъэгум сынэса нэужьщ.

ПIалъэр къыщысым, нартхэр Уэрсэрыжь деж ихьащ:

— Псыжь адрыщI шурылъэс фыщыджэгу. Шурылъэс къывдэджэгумэ, фызэщиудынурэ Сосрыкъуэ къыфхэкIыжынущ. АпщIондэху Псыжь гъуаплъэ лъэмыж тефлъхьэ, лъэмыжым мафIэ щIэфщIыхьи, вгъэплъ. Сосрыкъуэ къыфхэкIыжрэ лъэмыж гъэплъам къытехьэмэ, Тхъуэжьейм и лъэгур цIынэщи, щIижьыкIынущ. ИтIанэ и ужь фыкъихьэ: езым и куэпкъыщхьэри цIынэщи, Тхъуэжьейр имыIэжмэ, фыпэлъэщынкъэ?

Ар къащыжриIэм, нартхэр Псыжь зэпрыкIащ:

Шурылъэс яублэри, Сосрыкъуэ нартхэр зэщхьэщиудащ. Шурылъэсым хэтыху, нартхэм Псыжь гъуаплъэ лъэмыж тралъхьащ, мафIэ щIащIэри лъэмыжыр ягъэплъащ.

Нартхэр зэщхьэщиудри, Сосрыкъуэ къежьэжащ, Псыжь къыхэпкIэри къызэпрыкIыжащ.

Лъэмыжым техьакъым – нартхэ ебзэджэкIащ.

Жагъуэгъум хуэфащэр

Сосрыкъуэ яукIын мурад ящIауэ, и жагъуэгъухэр къещэрт. Къещэ щхьэкIэ зэкъуэхуауэ

заIэригъыхьэртэкъым, бэлэрыгъ и хабзэтэкъыми.

ЗекIуэ къикIыжауэ, Сосрыкъуэ нартхэ я Iэхъуэм гъуэгущхьэм щрихьэлIащ.

Алыджхэ я унэм нартхэр зэрыщызэхэсыр игу къэкIыжри, Iэхъуэм жиIащ:

О композиции литературного произведения

Iэхъуэр нартхэ яхыхьащ, къаухэсыр зригъащIэри Сосрыкъуэ къыхуихьащ:

Алыджхэ я унэм исым я гуахъуэ зырыз ищIри, Сосрыкъуэ Iэхъуэм жриIащ.

Гуахъуэр ихьри Алыджхэ я бжэкъуагъым къуигъэуващ Iэхъуэм.

Iэхъуэм Алыджхэ тригъэзащ, хасэм яхыхьэри яхидзащ:

Нартхэр зэдауэ хъуащ. Зэдауэурэ зэрыгъэплъри бжэкъуагъым къуэт гуахъуэм епхъуащ, гуахъуэр я зырыз хъурти, зэхэлъэдэжри я щхьэр къызэрекъутэхащ.

Iэхъуэр къахэкIыжри Сосрыкъуэ деж къэкIуэжащ:

Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

ЗекIуэ ежьауэ, Сосрыкъуэ Афэбг лъапэ деж шхужь къупщхьэ щрихьэлIащ. Зэрышууэ икIащ Сосрыкъуэ шхужь гъуанэм. Ар игъэщIагъуэри, тхьэ елъэIуащ:

Зи къупщхьэр пасэрейт. Пасэрейр къэхъужри къызэфIэтIысхьащ.

Бгы лъапэм мывэжьищ телът.

Сосрыкъуэ къуэм зэпрыкIащ.

Сосрыкъуэ къуэм къызэпрыкIыжащ.

Ар жери, паcэрейм и нэпс къыщIэкIащ, щIым хэтIысхьэжри и псэр хэкIыжащ.

Сосрыкъуэ мэзым щIэкIрэ пэт шхужь гъуанэ ирихьэлIащ. Зэрышууэ икIащ шхужь гъуанэм. ИгъэщIагъуэри, шхужь гъуанэм къыбгъэдэувыIащ.

Сосрыкъуэ и тхьэлъэIу къыдэхъурти, шхужьыр зейр къызэфIэувэжащ. КъызэфэIувэжа щхьэкIэ, щIым хуэшэчакъым, апхуэдизкIэ пIащэти: и лъэгуажьэм нэс щIым хэтIысхьащ.

ЛIы домбейр зэIэбэкIри псейр къиухуащ, и бгым нэс къыпищIыкIри Сосрыкъуэ къриутIыпщащ.

Къадзыр къыттехуэурэ, абы диухуащ… Узэры-Сосрыкъуэр си фIэщ хъуащ. Тхьэ уелъэIури сыкъэбгъэхъужащ. Уи тхьэлъэIу къыбдохъу. Тхьэ елъэIуи, сыгъэлIэж: сэ мы дунеягъэм сишх щыIэжкъым.

Сосрыкъуэ тхьэ елъэIури, лIым и псэр хэкIыжащ.

Зытхыжар ХьэдэгъэлI Аскэрщ

Ар нартхэ я тхьэIухудщ,

Щауэу къылъыхъури зымыдэщ,

Дыхьэрэныр зи нэкIущ,

Езыр уардэ зэкIужщ,

Езыр пщащэ Iэхулъэхущ.

Хуэмыху лъэпкъ зымыдэщ.

Щауэ Iэджи хузэблокI,

Псэлъыхъу Iэджи икIэ къещI.

ХьэщIэу кIуэми сащыщкъым,

Нэмыплъ лей къысхуремыщI,

Спкъырыт лъагъуныгъуэм сригъуэгурыкIуэщ,-

ЖеIэри, Ашэмэзыр абы хуокIуэ.

КъакIуэми и шыфэ-лIыфэр

КъыхуэкIуам щIалэ кIэлъегъакIуэ.

КъэкIуар щIалэ псыгъуэщ,

КъэкIуар Ашэмэзу езым наIуэу къыщищIэм,

ЩIалэм лъэкIынури егъэунэху:

Ахумыдэм жьапщэ дыдж зыкъещI,

ЩIы къэкIыгъэр есыж,

Псы ежэхыр йогъукI,

Ашэмэзу лIы пхъашэм,

Ашэ и къуэу бжьэмияпщэм

И бжьамийр къызэкъуех,

Гум хыхьэ пшыналъэр зэфIещIэ.

ЩIыр арыххэу мэщхъуантIэ,

Жыгхэр къотIэпI, мэгъагъэ,

Удз гъэгъахэр щхъуэкIэплъыкIэщ,

Ар щилъагъум Ахумыдэм

ЩIалэ гуэрыр хуегъакIуэ,

Бацэ IэкIуэ хуегъэхь,

Пхъэ гъуа кIапи ирет.

Ашэмэзым ар къыIех,

Хэплъэу тэлайкIэ ар щысщ,

Пщащэм жэуап кърет:

Сэ Iэщ зыпIми сащыщкъым.

Ауэ щIэкIи, плъэ ныджэм,

Жыг ухуейми, дэтщ пщIантIэм.

ПщIантIэм къыдокI Ахумыдэ,

Ныджэм плъэмэ – уфащ;

Ар елъагъури Ахумыдэр

Жыгыр дэзу елъагъу,

ИмыгъэщIагъуэу ар йоплъ,

Зэплъым дыщэщ япытыр.

Тэхъуанэм Ахумыдэр щIохьэж,

Шхыныгъуэ Iэни еухуэ.

Iэнэм хуэфIу телът мэжаджэ,

А мэжаджэр ху мэжаджэплът,

Фалъэм итыр шэ хьэнтхъупст,

Хьэнтхъупсым дагъэр нэрынэу тетт,

Ахэр Ашэмэз хурагъэхь,

Щхьэтемыхыуи мыхэр жреIэ:

Вагъуэр изщи пшэ телъщ,

Ашэмэзым къудамэ гъуар

Игъуэу щIопщыкъу ищIат,

ЩIопщри абы екIуат,

Iэнэ шхыныр зытетыр

ЩIалэм абы хущIехьэ,

Вагъуэр изщи пшэ телъщ,

Ашэмэзым ар къещтэ,

И жэуапуи кIэлъещтэ:

СхурищIэну гуащэм жеIэ.

Нобэ жэщыр жэщ мазэхэщ,

Ауэ мазэр сэ сымылъагъуми

Мазэр изти мазагъуэт,

Вагъуэр хэзти пшэ телът.

Мазэм и щIэлъэныкъуэр гуагъэзщ,

Вагъуэри зырыз хащIыхьщ.

ЩIалэр Ахумыдэ хуокIуэж,

Жэуап къихьари хуеIуэтэж:

Iэпэпс хуипщIэну къолъэIу.

Мазэр изти мазагъуэт,

Вагъуэри хэзти пшэ телът.

Мазэм и щIэлъэныкъуэр гуагъэзщ,

Вагъуэри зырыз хащIыхьщ.

Ар щызэхихым Ахумыдэр

НэбгъузкIэ топлъэ и Iэнэм,

Iэнэм телъыжыр мэжаджэ ныкъуэщ,

Кугъуэу хэлъыжри зырызщ.

И IуэхутхьэбзащIэм жьэхолъэ,

БжэIупэм Iуту мыр жеIэ:

Уи щIопщыкъур хьэмкIутIейкъым,

Къазу уи шыр пщэ къуаншэкъым,

Уи шыр альпу данафэкъым,

Нарт данэ Iэпэпсыр

Уэ пхуэфащэу сфIэщIыххэркъым.

Ар зэхехри Ашэмэзым

Зыкъегъазэри жэуап къетыр:

Данэр зи Iэпэм пыщэщ,

Си щIопщри щIопщщи,

Си щIопщыкъури хьэмкIутIейщ,

Си пщIэгъуалэр къыупщэщ,

Алъпуи щыIэм я щхьэжщ.

Нарт щIыналъэм срикъуэщ,

Къуалэу уэгуми сыщызокIуэ,

Бланэу щIылъэм къыщызокIухь,

Щауэ псэгъу солъыхъуэ.

Ар Ахумыдэм зэхехри

Псалъэ хъуэрхэр къеутIыпщ:

АтIэ уи щIопщыр щыщIопщкIэ,

Уи щIопщыкъури щыхьэмкIутIейкIэ,

Уи шыкIэри щыданэкIэ,

Дауэ ущауэу псэгъу лъыхъуэ уежьа?

Уи алъпыр къыупщэщ жыпIа?

Индылыщхьэ еуи схунэс,

Данэ босцейри къысхуих,

Мис итIанэ дызэпсэлъэнщ.

Ахумыдэ и пщIантIэм къыдошэсыкI.

Мэз кIырхэм ар кIуэцIрокI,

Псы икIыгъуи мылъыхъуэу макIуэ,

Индыл и кIуапIэр къехутэ,

Къызыщыхутэр лыгъейм ищтащ.

Зыкъещтэ, зеIэтри ар мафIэм щхьэщокI,

Жьапщэ кIэрахъуэми ар хохуэ.

Шхий хуэдэ жьапщэм жыгхэр зэредзэ,

Къыр хьэдзэ инхэри епхъэх.

Уэшх пIащэ Iувхэр къожэх,

Уэшхыр зэпоури уэс къос,

Уэс уаем и кIэр сабэм зэщIещтэ.

Абы щIыгъуу тафэхэр мэгъущIэ,

Псы уэрхэр дэни щогъущыкI,

Ашэмэзым Тхьэгъэлэдж бжьамийр

Къызэкъуехри и пшыналъэм щIедзэ –

Дунейм зэуэ зыкъеублэрэкI,

ЩIы къэкIыгъэм псоми заужьыж…

Куэд икIуа, мащIэ икIуа,

Ашэмэзыр Индылыщхьэ нос.

Индылыщхьэм зы къурш ин къытетщ,

Зы тэхъуанэ абы тещIыхьат,

Тэхъуанащхьэм бжей ин къытекIат,

Бжейм и щхьэкIэм абгъуэ тещIыхьат.

Абгъуэм иту зы чэщанэ щытщ,

А чэщанэм къан хъыджэбз щопсэу,

Абы и псэуэгъури къан тхьэрыкъуэт,

А тхьэрыкъуэрт зиIэр данэ босцейр.

А тхьэрыкъуэр нэхущ къэсыхункIэ

Абгъуэм къокIри Индыл псыхъуэ къокIуэ.

Ар къыщIэкIуэр абы зыгъэпскIакIуэт,

Мис а кIуапIэм Ашэмэз щоплъакIуэ.

Куэд дэмыкIыу къан тхьэрыкъуэр къох,

Зигъэхуэму псыхъуэм ар йокIуалIэ,

ЕмылIалIэу данэ босцейр зыщех,

Псы ехыпIэм тету псыхъуэм дохьэ.

Иш хьэзырти Ашэмэз зепхъуатэ,

Данэ босцейр къепхъуатэри къожьэж…

Куэд дэкIа, мащIэ кIуа?!

Ашэмэзыр нарт щIыналъэм къос.

ЗэщIэпсыпсэу данэ босцейри къехь,

Ар Ахумыдэ и деж къехьэс.

Ауэ ар Ахумыдэм къыIимых.

Гъуэгуанэу пкIуари щIэпкIун щыIакъым,

Къэпхьа босцейми зыкIи сыхуейкъым,

Сэ сызыхуейри уи бэшэчыгъэрщ.

ЛIыгъэм фIыгъуэ зэрептырщ,

ЛIыгъэм пэжыгъэу дэпIыгъырщ.

Лей зымыгъэгъухэм уащыщщ.

Уи нэр вагъуэ мыункIыфIщ,

Уи щхьэр дыгъэ къуэмыхьэщ;

Шым утесым – уIуащхьэщ,

Джатэр къапщтэм – ущыблэщ,

Блэшэу зекIуэр уи шабзэщ;

Уи щыпэ шэсми дзакIуэм урапашэщ,

Дзэуэ зепшэр дыгъужьщ,

МаскIэплъыр къызыпыщэщыр уи Iэщэщ,

Дзэ Iувыр зыущиифри уи джатэщ,

Уи джатэпэм жыр мастэр къепхъуатэ,

Читайте также:  Тест английский язык артикли с ответами

Нарт цIыхухэм сыткIи уахощыр,

Iэщэ хэт къищтами пщIэмыхьэ.

Уджамэ щIылъэр бдопсалъэ,

Зи лъэ вакъэ изылъхьэр къыбдожьэ,

Уежьауэ щытми уи япэ зы цIыху къимыхуэ.

Абы хуэдэ щауэщ сэ сызыхуейр!

Ахумыдэм апхуэдэу къыжеIэ,

Iэпэгъууи Ашэмэзыр ещтэ;

Нарт жылагъуэм ахэр щызэпсэгъущ,

ФIыгъуэу ягъуэтари гъунапкъэншэщ.

Зэгуэрым Мэлэчыпхъу и лIыр ныртыжьитI и гъусэу махуэ 15-кIэ къэтыну ежьащ. ЗдэкIуам аргуэру махуэ 15 гуэркIэ щымыIэжу мыхъуу, мазэкIэ къэтын хуей хъуащ.

Нартым и гъуситIыр къиутIыпщыжащ:

— Гуащэм мафIэхъу схуефхыж! МазэкIэ сыкъэтын зэрыхуейри схужефIэж. Нобэ фынэсу пщэдей фыкъэсыжу фыкIуэж- жиIэри. Зыщымыщу бохуцеяпхъитI Мэлэчыпхъу саугъэту къыхуригъэхьри и гъуситIыр къигъэкIуэжащ. БохуцеяпхъитIыр Мэлэчыпхъу къыхуахьри къэкIуэжахэщ. Нэсыжри нартым я пщэ кърилъхьар Мэлэчыпхъум жраIэжащ. ЕтIуанэ махуэм ежьэжын хуейти лIым жраIэжыну мыр яжриIащ:

Тхьэрыкъуэ пщэхуитIым я псэ.

КъуанщIэ фIыцIэжьитIым ягу хыумыгъэщIын» – жыфIи си лIым схужефIэж,-жиIэри.

Тхьэрыкъуэ пщэхуитIым я псэ,

— АтIэ зым зы IэфракIэ, адрейм IэфракIитI пачащи «тхьэрыкъуэ пщэхуитIым я псэ» жыхуиIар гуащэмрэ сэрэщ. «КъуанщIэ фIыцIитIым» жыхуиIэр фэ тIуращи, «Дэ тIум ди псэ, уи гъусэ нартыжьитIым я гугъу умыщIын!» – жиIэу аращ гуащэм и псалъэм къикIыр,-жиIащ нартым.

НартыжьитIым ар ягъэщIэгъуащ, абы иужькIи апхуэдэ зэй ящIэжакъым.

Мазэ пIалъэр дэкIри нартми къигъэзэжащ.

Нартыр къэкIуэжа иужькIэ куэд дэмыкIыу хьэщIэ къахуэкIуащ.

ХьэщIэщыр унэм пэжыжьэт.

Мэлычыпхъу хьэщIэм хуэфащэ лы Iыхьэр лэпсым хэлъу, лэпс тепхъэри тепхъэжауэ, шыуаным илъу хьэщIэщым иригъэхьащ, адэкIэ и лIым къыхихыжу дахэ-дахэу Iэнэм трилъхьэну.

Унэджокъуэ лыр къыхихыурэ хьэщIэ Iыхьэ гуэр къэт хъуащ.

Абы Мэлэчыпхъу деж игъэкIуащ:

Вагъуэр зэрыз ящIащ,-

жыфIи схужефIэж си лIым,-жиIащ Мэлэчыпхъу.

Апхуэдэу и лIым щыжраIэжым, гуп зэхэсыр еупщIащ:

Еуэрэ-уэрэт, жи: Къэбэрдейм и гъунэ дыдэм зы къуажэ цIыкIу щыст, жеIэ, ИнэмыкъуэкIэ еджэу. Инэмыкъуэм зы щIалэжь цIыкIу дэст, Бадий и цIэу. Пщыхьэщхьэ гуэрым Бадийхэ я унагъуэр кино еплъу здэщысым, адэр къыщIохьэжри, телевизорыр егъэункIыфI. Унагъуэр къыхудоплъей абы.

Унагъуэм cыт ялъэкIынт – гузавэщ, гузавэхэри гъуэлъыжащ, ауэ адэм игу ирилъхьащ, Iэщэ къигъуэту, Абхъазым кIуэну: «Дыщысурэ педгъэшхыкIынкъым,-жи игукIэ. – Сыт напэр диIэу ди адэжьхэм даIуплъэжын!»

АрщхьэкIэ ар зэрымыгугъауэ зигъэзащ Iуэхум.

Йоуэри, жэщыбгым деж телефон уэзджынэм къегъэуш, жей IэфIым хэт Бадий. И нэ фIыцIэшхуэхэм щIэIуэтыхьурэ щIалэжь цIыкIур макIуэри трубкэр къытрех:

Дэ абы дызэрыпэувын Iэщэ диIэкъым. Уэ укъыддэмыIэпыкъумэ, ди къуэшхэр мэкIуэд.

Бадий цIыплъ мэхъу.

— …ауэ мы ди лъэIур игъэзэщIэфыну хэкум цIыху искъым, уэр фIэкIа. Хьэрамэ Iуащхьэ фи къуажэм пэгъунэгъу дыдэщ, пэжкъэ? АтIэ, лIыжьхэм зэрыжаIэмкIэ, нарт Сосрыкъуэ здыщIэлъыр а Iуащхьэм и Iэшэлъашэхэращ. Абы и макъыр щIым къыщIэIукIыу уи адэшхуэм зэхихауэ жаIэ. АтIэ Хасэр къызэрынолъэIуращ: уи адэм и щIытI маршынэр Хьэрамэ лъапэ ху, нартыр здыщIэлъ щIыпIэр къэгъуэт, къыщIэтIыкIыж аби, мы къэхъуар жеIэ. АдкIэ ищIэнур езым ищIэжынщ. ЕпIэщIэкI, къуэш!

Адэм и щIытI маршынэр куэбжэпэм щытт, и хъупышхуэжьыр IэштIым нэхъей, игъэдалъэу. ЩIалэ цIыкIур абы йотIысхьэри, алъпым хуэдэу ирегъэлъ аби, Хьэрамэ лъапэ еху.

Бадий куэдрэ къызэхикIухьащ Iэшэлъашэр, ауэ кхъащхьэ гуэри игъуэтакъым. Щимыгъуэтым, гъуэлъри и тхьэкIумэр щIым трилъхьэщ аби, дэIуащ. КIуатэри, аргуэру дэIуащ. Iэпхъуэри, аргуэру дэIуащ. IукIщ аби, аргуэру дэIуащ. КIуэтэхукIи Бадий нэхъ пIейтей хъурт: щIы щIагъым щэIу макъ къыщIэIукIырт.

Бадий и маршынэр къыбгъэдехуэри, абдежыр къитIу щIедзэ. Мазэм пшэ фIыцIэжьхэр зытрелъэщIыкI аби, дунейр Iурихыу мазэгъуэ нэху мэхъу. Маршынэм и хъупыжьыр нэхъ жыжьэ еIэбыхыхукIэ, щэIу макъри нэхъ ину зэхох. Абы хэту щIыр мэзджыздж, мазэр мэункIыфIри уафэр мэхъуэпскI, щыблэр мауэ аби, мазэр къыщIонэж. Мазэгъуэ нурым игъэпскIыу нарт Сосрыкъуэ щIым къыщIокIыжри къоув.

Бадий маршынэм къолъэ, нарт Сосрыкъуэ ар къепхъуатэ: дрехьейри мэгъущIэ, кърехьэхри мэщIытэ. Езыми лIы фIыцIэ гъущIынэм и пщэм зридзащи къэгумэщIауэ магъ. Зы зэман зэ тIуми ягухэр мэзэгъэж, итIанэ щIалэ цIыкIур нартыжьым йоупщI:

— Мы си куэ цIынэхэр Жаншэрхъым пихауэ биижьхэм сыщыщIатIэжым щыгъуэ, сыкъэдзыхэщ аби, Тхьэшхуэм селъэIугъат, мы си псэр пыту сыщIумыгъатIэ жысIэри. Тхьэшхуэр къысхуеплъыхщ аби, «Сосрыкъуэ,-жиIэгъат,- уи псэм иджыри дыхуеижынущи хъумэ. Уи псэр пыту, ауэ псалъэ къыбжьэдэкI мыхъуу илъэс минитхукIэ а щIы фIыцIэжьым ущIэлъа нэужь, Хасэм нагъэкIуэнурэ, нарт Бадий цIыкIу укърагъэутIыпщыжынущ»,-жиIэри. Илъэс минитхукIэ уи цIэр гукIэ схъумащ сэ, Бадий! ЖысIэ мыхъуу схъумащ! Уи псэр пытрэ уи бзэр мыIуу ущыпсэум деж, махуэр илъэс къыпщохъу. Иджы хуит сыхъужащи, жыIэ узыхуейр: бийуэ щыIэм я нэр къистхъынщ, щIым мызахуэу тетыр зэхуэдэ сщIынщ!

Бадий Iэджэм щIэупщIэну хуейт, ауэ зэманыр къаймэщIэкIырти, хъуртэкъым еупщI. ИтIани щIалэ цIыкIум зрелъэфыхь: еупщIынуи нартым ирикуркъым, зригъэщIэнуи щIохъуэпс. Сосрыкъуэ гу лъетэ Бадий зэрыIэнкунми, игъэгушхуэу Iэ къыделъэ:

Бадий и Iэгур нартым и Iэпщэм ирегъажэ – кърегъажэри, и нэ фIыцIитIымкIэ къыхудоплъей.

Уэ Абхъазым уакъыщымыжмэ, хьэлэч зэтохъуэ.

Сосрыкъуэ зригъэзыхщ, мащэ куум иIэбэри, маисащхъуэ джатэр кърихыжащ:

ИтIанэ джатэр ирелъхьэж, ХьэрэмэIуащхьэ дожри, мы дуней псор къигъэдаIуэу маджэ:

Асыхьэтым зы шытхъуэ дахэ уэм хэту къос, и дамитIыр зыгуелъхьэж аби, нарт Сосрыкъуэ и пащхьэм къоувэ:

Бадий Iуащхьэм дожейри шым и жалым щIоувэ, Iэ дилъэу, Тхъуэжьейми ар и гуапэ мэхъури и нэкIур къыщехъуэ.

Сосрыкъуэ йощыгуауэри мэшэс.

ЗэныбжьэгъуитIым хы Iуфэр къалъэтыхь, я къуэшхэр дэндеж щытми зрагъэлъагъу, бийр дэнкIэ къикIми зрагъащIэ. Абхъаз хэкур, жэнэтым хуэдэу, щхъуантIэт, псы уэрхэр кIантIэу щежэхыу, я жыгхэм дыгъэ шыр цIыкIухэр пызу, езыри Iуащхьалъэ дахэу… Тхъуэжьейм и дамитIыр зыгуелъхьэж аби, Iуащхьэ хъурей гуэрым тоувэ.

Нарт Сосрыкъуэ и джатэр кърех, егъэкIэрахъуэри Iуащхьэшхуэ гуэрым хуеший:

Арыххэу щIыр мэщэнауэ, къуршыр мэзджыздж, щыблэр мауэ, Iуащхьэшхуэр щхьэщоукIуриикI аби, Абрэскил къыщIокIыж. А дакъикъэм дыгъэр къурш сыджым къытеува къудейти, Абрэскил абы щыIуплъэм, къэгумэщIауэ и IэшхуитIыр еIэт:

Бадий йоплъ Абрэскили – Абрэскил и нэпситIыр къожэх. Бадий Сосрыкъуэ къыхуоплъэкIыж – Сосрыкъуэ и нэпситIри къыщIолъэлъ.

Тхьэм ещIи, лIитIыр дыгъэм еплъу куэдрэ щытыну къыщIэкIынт, чынт топышэр я кум къыдэхуэу къэмыуэжамэ. Сосрыкъуэ и Тхъуэжьейр абдеж занщIэу егъалъэри Абрэскил бгъуроувэ, къопсыхри сэлам зэрах.

Сосрыкъуэ и джатэр ешийри:

[1] Абрэскил – абхъазым я лIыхъужь щэджащэу эпосым хэтщ.

[2] Гумыста – Сухъум блэж псышхуэ.

Абдежым тенджызыр къоукъубей, къуршыжь хуэдизу толъкъунхэр къызэроIэт. Хы фIыцIэм къыхолъэтыж аби, Абрэскил и пащхьэм пщIэгъуалэ къазыр къоувэ:

Абрэскил и Арашыжьым [1] IэплIэ хуещI, Iэ делъэри мэшэс:

Арашым ар имыдэу и щхьэр егъэкIэрахъуэ, кIэбдзитIымкIэ тету зретIэр аби, мэщыщ. Хы ФIыцIэм къунан пщIэгъуалэ къыхоцIэфтри, Бадий и пащхьэм къоувэ. ЩIалэ цIыкIур абы хуэмыарэзыуэ и бгъур хуегъазэ.

ЛIитIри шитIри мэдыхьэшх. Къунаным Бадий зыкъыщехъуэ.

— Абы иджыри нартыбзэ ищIэркъым, Бадий, зыхуумыгъэгусэ,- жи Сосрыкъуэ. – Абы нэхърэ шэси, мо Ерцэхъужь[2] и щыгум къиувэ аби, бийм якIэлъыплъ: жыр благъуэхэр къежьауэ плъагъумэ, уи Iэ сэмэгур Iэт – сэ абыхэм яхуэфI сыхъунщ. Щыблэхэр къыщыуэкIэ, къыздиукI къуэладжэр зэгъэлъагъуи, уи Iэ ижьыр абыкIэ ший – си ныбжьэгъужьым абыхэм ярищIэн къигъуэтынщ.

Сосрыкъуэ жыр благъуэ жыхуиIэр танкхэрат, щыблэ зыфIищар топхэрат – абы игъащIэм танки топи илъэгъуатэкъыми мобыхэм яригъэщхьу къыщIэкIынт.

Арати, Бадий и алъп къунаным зредз аби, Ерцэхъу и щыгум къохутэ. И Iэ сэмэгури еIэт, и Iэ ижьри еший: чынтыдзэр къэхъеяуэ арат.

Абрэскил Арашым йолъэдэкъауэ, Араш зеIэтри абхъазыдзэм яхохьэ.

Абы хэту чынтым я топыр къоуэри, топышэр пэгун хуэдизу къокIуэ, хъуаскIэр къыпылъэлъу. Араш зречри топышэм пожьэ. Абрэскил топышэр къеубыдри къыздэкIа къуэладжэм дедзэж. Топышэр къоуэж аби, къуэладжэм дэтри дэсри зэпкъреуд. Аргуэру зы топыжь къогъуагъуэ, абы и шэми ар дыдэр къыщощI. Арыххэу топ зытхух зэкIэлъхьэужьу къогъуагъуэ. Абрэскил и джатэр кърепхъуэтри, къэсым еуэм, къэсым еуэм, къэсым еуэурэ, топышэхэр зэгуеупщIыкI аби, къэмыуэжхэу кърегъэлъэлъэх… Абхъызыдзэр гушхуауэ чынтыжьхэм йобгъэрыкIуэ.

Сосрыкъуи бгым йокIуэтэхри жыр благъуэжьхэм япэщIоувэ. Япэ ит танкым и пэ кIыхьыжьыр къытрегъапсэри, нартым къоуэр аби, къреуд.

КъыкIэлъыкIуэ танкым йоIэдэкъауэ Сосрыкъуи, бгым щедз, а Iеижьри щхьэпридзауэ йожэхри, и пэ кIыхьыр щIым хэсарэ езыр къыдэгъэзеяуэ мэув.

[1] Араш – Абрэскил и шым и цIэращ.

[2] Ерцэхъу – Абхъазым я нэхъ Iуащхьэшхуэращ.

Ещанэ танкыр IитIкIэ къепхъуатэ, лъагэу еIэт аби, еплIанэ танкым йоуэри, танкитIри, къэнжал банкIым ещхьу, еупIышкIури хыфIедзэж.

Ар зылъэгъуа адрей танкыжьхэм заублэрэкIри, гъуэгыу щIопхъуэж.

Чынтым я пащтыхьыр лIы хьэрэмыжьт, жи, и нэкIур фIыцIэрэ и щхьэцыр хужьу, и пащIэжьитIыр и дамитIымкIэ щхьэдэдзыхарэ щIым телъу илъэфу, щIэпхъуэн хъуамэ, сабэлэрыгъуейр къиIэту. Арати, пащтыхьыр и тахътэм йотIысхьэ, и дыщэ тажыр зыщхьэретIагъэри, инэралыжьхэр иреджэ. Инэралищэ зэуэ щIохьэ пащтыхьым дежи лъэгуажьэмыщхьэ зрагъауэ.

Япэ ит инэрал фIыцIэжьыр, нэмэз ищI нэхъей, унэ лъэгум натIэкIэ йоуэ:

Пащтыхьыр банэ мафIэу къызэщIонэ:

Арати, зэрызэгурыIуам хуэдэу ящI.

Санэ фэндырэм щхъухь пэгун хакIутэ, инэрал фIыцIэжьыр я пашэу лIы гупым фэндырэр яхьри Абрэскил хуаший:

Бзаджагъэ зигу къэмыкI лIыр мэгуфIэ, фэндырэр яIех, и лъащIэр щIеуд, егъэщIейри ткIуэпс къримынэу иреф.

Чынтхэр зэрыIукIыжу, Абрэскил жейр къытоуэ. Абрэмывэ и щхьэм щIедз аби, мэгъуэлъри занщIэу Iурех. Абы и пырхъ макъыр чынтхэм зэрызэхахыу, тонипщI бомбэжьыр илъу кхъухьлъатэр къаутIыпщ.

Кхъухьлъатэр псом япэ Бадий къелъагъури къыгуроIуэ абы и мурадыр. Iэ ижьыр еIэтри – хъуркъым, Iэ сэмэгур ешийри – хъуркъым. ИтIанэ Бадий и IитIри еIэт. Сосрыкъуэ ар щилъагъукIэ къэмыхъун къызэрыхъуар къыгуроIуэ. Арыххэу и нэ тохуэри – зэрамыщIэжу зы бгъэжь къакIуэу къелъагъу. Нартым бгъэ къыфIэщIар кхъухьлъатэрат. Сосрыкъуэ и шабзэр къызэфIедзэр аби, мауэри Абрэскил и щхьэм щIэдза мывэжьыр щIегъэз. ЛIым и щхьэр къырым зэрытехуэу къоушри къыщолъэт.

Пэжуи кхъухьлъатэр къэсауэ Абрэскил къиуфэрэзыхьырт, къызэреуэным зыхуигъэхьэзыру.

— ЦIыхул зэрашхыр щызмыгъэгъупщэжмэ Тхьэр си бийкъэ! – жеIэ Абрэскили, мэракIуапцIэм хуэдэ и аркъэныр къыкIэретIэтыкI, егъэкIэрахъуэ-егъэкIэрахъуэри, едз аби, Анакъ и пщэм фIегъэлъадэ, гъуэгрэ зифыщIыжу кърелъэфэх. Зыбгъэдилъафэрэ еплъыпэмэ – кърилъэфэхар бгъэтэкъым, гъущIым къыхэщIыкIауэ шейтIан IэщIагъэт. Абрэскил кхъухьлъатэм иIэбэм, чынтхэр кърихыурэ, абхъаз зауэлIхэм къахуидзащ:

Абхъаз щIалэхэр мэгуфIэри кхъухьлъатэм йотIысхьэ, заIэтыр аби, чынтыдзэм ящхьэщохьэри тонипщI бомбэр ныхадзэ. Бомбэжьыр, щыблэ миным хуэдэу, къоуэри дивизэ псо ирех, я инэралри яхэту.

МыдэкIэ нарт Сосрыкъуэм аргуэру благъуищэр къраутIыпщ. Бадий и Iэ сэмэгур еIэт. Сосрыкъуи жыр благъуэхэм я хьэлыр къищIати, джабэм кIэрохьэри къыр гуэрым къоувэ, благъуэжьхэр къыщыскIэ, абрэмывэкIэ къеуэурэ, щыхупIэм ирегъэлъэлъэх. Къэнам заублэрэкIри щIопхъуэж. Сосрыкъуэ абрэмывэкIэ якIэлъыуэм, яужь къинар иупIэщIурэ ехуж благъуэжьхэр. Чынтхэр зыхуеиххэрати, Сорыкъуэ Iуащхьэмахуэ лъапэм къыщохутэ. Iуащхьэ щыгум зым нэхърэ зыр нэхъ пIащэу лIы гупышхуэ тетти, инэрал фIыцIэр къахогуоукI:

[1] Анакъ – таурыхъхэм хэт бгъэшхуэм и цIэщ.

Ерцэхъу къоплъых Бадии, тонипщI бомбэр къелъагъу. Мэгузавэри аргуэру и IитIыр къеIэт. Сосрыкъуэ къыгуроIуэж зэрышыпIэртIэхъуар, арщхьэкIэ нарт и псалъэ епцIыж хъуртэкъыми, уэхьэхьей, жеIэри мэгуо:

ЛIищэ къызэдоIэр аби, бомбэжьыр къраутIыпщхьэх. Бомбэр бгы лъапэм къызэрысу, нартыр IэдакъэкIэ йоуэри, фийуэ дрехуеиж. Щыгум нэсыжа-нэмысыжауэ, щыблэшэ миным хуэдэу, къоуэр аби, тетахэри зытетахэри ирех. Iуащхьэшхуэр зэрытам деж псынэ цIыкIу къыпхыреудри къыдреутхей. Абы нарт Сосрыкъуэ и Псынэ фIащауэ нобэми къыщIож, ныжэбэми къыщIож, илъэс минитхукIи къыщIэжыну жаIэ. Хъыджэбз цIыкIу кIуэрэ, я нэкIум щакIэмэ, тхьэIухуд хъуауэ IуокIыж; щIалэ цIыкIу кIуэрэ хэфмэ, нарт хъуауэ мэкIуэж; нэгъуэщI лъэпкъ кIуэрэ зыIуигъахуэмэ, абхъазыбзэкIэ псалъэу къегъэзэж… Зыхэвмыгъэн, маржэ!

Инэрал фIыцIэжьыр щисыкIым, чынтхэм инэрал сырыхужь гуэр пашэу ягъэув. Инэрал сырыхужьыр пащтыхьым иреджэри къохъурджауэ:

Пащтыхьыжьыр и тахътэм къокI, лъэгуажьэмыщхьэу щыт инэрал сырыхужьым и жьэпкъыпэр еубыдри, цыкъ-цыкъ-цыкъ жиIэу и дзэхэр хузэтрегъауэ.

— Шхэн фIэкIа уэ узыхуэIэзэ мы дунейм теткъым! – жи. – Бадий тхьэмахуэ хъуауэ емышхэрэ, емыфэрэ, мыжейуэ тетщ а Iуащхьэм: е нобэ е пщэдей щхьэукъуэнурэ Iурихынущ ар. Иджыпсту тэджи гъэзэж аби, уи нэрыплъэжьыр зыIудзи, уи нэр мыупIэрапIэу еплъ. Бадий зэрыщхьэукъуэу, вертолет гъакIуэ аби, и къунаным зэрытесу къегъэхь.

Инэрал сырыхужьыр пащтыхьым и уардэ унэжьым къыщIожыж, уд бзаджэ гуэр яIэти, ар здешэри зауэм мэкIуэж.

Удыр Iуащхьэ гуэрым тоувэри, Бадийм ебжу щIедзэ – игъэжеину.

Инэрал сырыхур удым бгъуроувэри, и нэрыплъэжьыр зыIуедзэр аби, Бадий йоплъ.

Удыр йобж, инэралри йоплъ; удыр йобж, инэралри йоплъ. АрщхьэкIэ, Бадий мыщхьэукъуэу, инэрал сырыхум пырхъын щIедзэ. Чынт сэлэтхэм пэгункIэ псы щIыIэ къахьым-къытракIэурэ къагъэушыж. Аргуэрыжьти, удыр йобж, пщIэнтIэпсыр ирикъуэкIыу; инэралри йоплъ, пщIэнтIэпсым и нэр щIисыкIыу – Бадийр яхуэгъэжейркъым. Пащтыхьыжьыр къокIуэри Акъуэ[1] къыдотIысхьэ, шхыдэрэ хъущIэу… Сытми зы зэман зэ Бадийм и щхьэ бэлацэ цIыкIур къыфIощIэри Iурех. Къунанри зэфIэту мэжей.

Инэрал сырыхур зыхуеиххэрати, и вертолет сырыхужьыр егъакIуэ:

Вертолет сырыхужьыр Бадий щхьэщоувэ, кIапситI къредзыхри, къунаным и ныбэм къыщIеу аби, къеIэт. Шу зэтесыр жейуэ кърехьэжьэ.

Къэхъуар къыщыгурыIуэм, пащтыхьыжьыр ныкъуэшхэу къыщолъэтыж аби, и пащIэкIитIым сабэлырыгъуейр къаIэту, уэрамым къыдолъадэ:

АрщхьэкIэ зы инэрали зы сэлэти къыхуеплъэкIакъым: щхьэж и щхьэр зэрыхихыным и ужь итт.

Примеры похожих учебных работ

Характеристика и образ Дуни в романе Достоевского Преступление и наказание

Характеристика и образ дуни в повести станционный смотритель пушкина

Образ и характеристика Дуни в повести Станционный смотритель Пушкина

Как сложилась дальнейшая жизнь дуни. «Продолжение истории Дуни

Источник

Простыми словами о самом интересном
Добавить комментарий